TEMEL ZEMİNİ

Masif kaya ve kayaların parçalanarak gelişmesinden doğan ufak daneciklerin yığınından oluşmuştur.
Yapı mühendisleri yer kabuğunu oluşturan malzemeleri bazen zemin ve kaya olarak iki grupta da toplarlar.
Fakat bu ayırım, kayalar ile zeminler içindeki mineral daneciklerini birbirine bağlayan kohezyon kuvvetlerinin
derecesinin kesin bir sınırı olmaması nedeni ile keyfidir. Bunun için genel bir ayırım vermek güçtür.
Örnek olarak jeologlar, kaya terimi ile yer kabuğunu oluşturan tüm malzemeyi anlar ve onlarca mineral
daneciklerinin birbirine az veya çok bağlı olmasının önemi yoktur. Buna karşılık, zemin terimi ile ancak yer
kabuğunun bitki yetişmesine elverişli bir bölümü amaçlanır. Buna göre yapı mühendisleri; diğer konularda çalışan
kimseler tarafından toplanmış bilgileri kullanırken, zemin ve kaya terimlerinin hangi anlamda kullanıldığını bilmek zorundadırlar.

Zeminlerin, kayaların ayrışarak parçalanmasından oluştuğunu söylemiştik. Bu ayrışma işlemi fiziksel ve kimyasal yollarla olmaktadır.
Yer yüzünün yüzeysel bütün kayaları; don, yağmur ve ısı değişiminin yıkıcı etkileri ile rüzgar, buz, yerçekimi ve akarsuların sürükleme
etkilerine uğrar. Zeminin çeşitli oluşum araçlarından en önemlisinin akarsular olduğu bilinir. Akarsular bir göl veya denize ulaştıklarında,
taşınan zemin daneleri suyun hızı yeter ölçüde azaldığında; önce büyük, sonra küçük daneler olmak üzere derecelenerek çökelir.
Böylece, jeolojik bakımdan daha genç akarsular ile akarsu yataklarının üst kesimlerinde çoğunlukla kaba kum ve çakıllar bulunur.
Buna karşılık, eski akarsularda ve alt kesimlerde silt ve killer çoğunluktadır.

TEMELLER

Temeller yapının en alt katındaki kolon veya perdelerin yükünü (normal kuvvet, moment, v.s.) yer yüzeyine (zemine) aktarırlar.
Diğer bir değişle, temeller yapının ayaklarıdır. Kolon veya perdeler zemine doğrudan oturtulamazlar. Betonarme kolonun dayanımı
zeminin dayanımına göre çok daha yüksektir (100~200 kat). Kolon kesitleri kendi yüklerini güvenle taşıyacak şekilde seçilir.
Ancak, bu kesitler dayanımı çok küçük olan zemine doğrudan oturtuldukları takdirde zeminde, zemin dayanımının çok üstünde olan
gerilmeler oluşur ve kolon zemini zımbalayarak saplanır. Zemindeki gerilmeyi düşürebilmek için, kolonların alt ucu ile zemin arasına
kesit alanı kolonun kesitinden çok daha büyük olan betonarme elemanlar (temel) yapılır. Temelin tek amacı zeminde oluşan gerilmeyi
zeminin taşıyabileceği düzeye indirgemek değildir. Diğer önemli bir amaç da kolon veya perdenin altındaki zeminde oluşacak
çökmeyi (oturma) sınırlı bir düzeyde tutmak ve üst yapının farklı kolon oturmalarından zarar görmesini de önlemektir.
Tüm kolonların aynı miktarda oturması üst yapıya zarar vermezken, farklı oturmalar çok tehlikeli olabilirler.
Üst yapı tipi ne olursa olsun (betonarme, yığma, çelik, ahşap), temel daima betonarme yapılır.
Çünkü diğer tüm malzemeler (çelik, ahşap gibi) dayanım ve zemin şartlarına dayanıklılık açısından uygun değildir.

TEMEL TİPLERİ

A – Yüzeysel Temeller
1. Duvar altı temeli
2. Tekil temel
3. Birleşik temel
4. Sürekli temel
•     Bir doğrultuda sürekli temel
•     İki doğrultuda sürekli temel
5. Radye temel
•     Kirişsiz radye
•     Kirişli radye

B – Derin Temeller
6. Kazıklı temel
7. Keson temel

Tekil Temelleri veya Bir Doğrultuda Sürekli Temelleri Birbirine Bağlayan Bağ Kirişinin Görevi:

a) Deprem kuvvetini temelden- temele aktararak tüm sistemin depreme direnmesini sağlamak
b) Yatay yönde temellerin farklı yer değiştirmelerini önlemek.
c) Temel farklı oturmalarının önlenmesine katkıda bulunmak.