PHP Programlama Dilinde Kullanılan Operatörler (işlemciler)

PHP’de atama, aritmetik, birleşik-atama, birleştirme, karşılaştırma ve mantıksal sınama operatörleri mevcuttur. PHP dilinde de diğer dillerde olduğu gibi atama operatörü olarak “=” operatörü kullanılır.
PHP dilinde kullanılan aritmetik operatörler;

“+”   Toplama     6+5=11
“-“   Çıkartma     6-5=1
“/”   Bölme     6/5=1.2
“*”   Çarpma     6*5=30
“%”   Kalan (Modulus)     6%5=1


Aritmetik işlemler gerçek sayılarla yapıldığı gibi, tuttuğu değerler sayı olan değişkenlerle de yapabiliriz. PHP’de değişken tanımlanırken ve bunlara değer atanırken, sayı olan değişkenler tırnak işareti kullanmadan, alfanümerik değişkenler ise tırnak içinde yazılır. Bu, geleneksel hale gelmiş olan bir programcılık alışkanlığıdır. PHP tırnak kullanılmasa da bir değişkenin sayı olup olmadığı anlar. PHP ayrıca rakamla başlayan alfanümerik değişkenler sayı olarak kullanmak istenildiğinde, bu değerin başındaki bütün rakamları sayı olarak kabul eder. PHP açısından harf veya işaretle başlayan alfanümerik değişkenlerin sayı olarak değeri sıfırdır.
Örneğin;

$a = 6;
$b = "22/A";
print ($a + $b);
//sonuç olarak 28 elde edilir

$a = 6;
$b = "A/22";
print ($a + $b);
//sonuç olarak 6 elde edilir.

Bununla birlikte bir kişinin adı ve soyadı ayrı değişkenler halinde ise, bunlar birbirine eklenerek (concatenation) ortaya yeni bir alfanümerik değişken çıkartılabilir. Örneğin;

<?php
$adi = "Kemal";
$soyadi = "Sunal";
$adi_soyadi = $adi . " " . $soyadi;
print ("<br>");
print ($adi_soyadi);
print ($adi . "'nın soyadı " . $soyadi . "'dir.")
?>
PHP’de metinleri birbirine ekleme işlemi nokta işaretiyle ( . ) yapılır. Bu operatörle sadece değişkenlerin değerleri değil, metinler de birbiriyle eklenebilir. Örneğin;

<?php
print ("Bu yazının ilk" ."Burası da ikinci kısmı");
?>
PHP’nin atama operatörü eşittir işaretidir ( = ). Birleşik-atama (combined-assignment) operatörleri, bu işarete diğer aritmetik işlemciler eklenerek oluşturulur.

İşlemci           +=         -=          /=    *=          %=       .=

Örnek $a += 5 $a -= 5 $a /=5    $a *= 5    $a %= 5    $a .= "metin"

Anlamı $a = $a + 5 $a = $a - 5 $a = $a / 5 $a = $a * 5 $a = $a % 5 $a = $a" metin"

PHP’de değişkenlerin değerlerini 1 arttırmak veya azaltmak için C dilinde olduğu gibi “++” ve ”--“ operatörleri kullanılabilir. Örneğin;

$a++ veya ++$a; $a'nın değerini 1 arttırır.

$a-- veya --$a; $a'nın değerini 1 azaltır.

“++” veya “--” işaretinin değişken adından önce veya sonra olmasının sonucu farklı olur. Operatörler değişkenin adından önce ise, PHP önce değişkenin değerini bir arttırır veya eksiltir, sonra bu yeni değeri işleme katar. Operatörler değişken adından sonra ise, PHP değişkenin o andaki değerini işleme katar, sonra değeri bir arttırır veya azaltır.

PHP’nin karşılaştırma yapman operatörleri ise, operatör işaretinin sağı ve solundaki değerleri veya değişkenlerin değerlerini işaretin belirttiği karşılaştırmayı yaptıktan sonra ortaya ya doğru (true) ya da yanlış (false) sonucunu çıkartır. Örneğin; değeri 6 olan değişkenin 5’ten büyük olup olmadığı sınanırsa sonuç doğru (true), 5’ten küçük olup olmadığını sınanırsa sonuç yanlış (false) çıkar. PHP’nin karşılaştırma operatörleri;

İşlemci              = =             !=             = = =             >       <       <=          >=

Anlamı eşitse    eşit değilse aynı ise büyükse       küçükse       küçük eşitse    büyük eşitse

Örnek    $a=6 ise: $a = = 5 Yanlış/False $a!= 5   Doğru/True $a = = = 5 Yanlış/False $a > 5   Doğuru/True $a < 5   Yanlış/False $a <= 5   Yanlış/False $a >= 5   Doğru/True

PHP’nin karşılaştırma operatörleri, hem sayı değerleri ile hem de alfanümerik değerlerle kullanılabilir.
Bazı durumlarda iki grup değişkenin karşılaştırılmasının gerektiği durumlar ortaya çıkabilir. Örneğin; bir öğrencinin başarılı sayılması için hem vize notunun, hem de yıl sonu sınav notunun belirli sayılardan büyük olması gerekirse, bu karşılaştırmanın yapılabilmesi için karmaşık-mantıksal sınamalar kullanılmalıdır. PHP’de bu karşılaştırma iki grubun arasına konulan operatörlerle yapılabilir. İşaretin sağ ve sol tarafının doğruluğu veya yanlışlığı işarete göre sonucun doğru veya yanlış olmasını  sağlar. Bu karşılaştırmaları yapan operatörler;

İşlemci              ||             or       &&       and       Xor          !

Adı    veya veya       ve    ve       Şartlı-veya     Değil

Örnek doğru || yanlış =  doğru,  yanlış || yanlış=  yanlış doğru || yanlış =  doğru, yanlış || yanlış=  yanlış doğru || yanlış =  yanlış, doğru || doğru=  doğru doğru || yanlış =  yanlış, doğru || doğru=  doğru doğru || yanlış =  doğru, doğru || doğru=  yanlış doğruysa yanlış, yanlışsa doğru

"veya" ve "ve" sınamaları için iki ayrı işlem işareti bulunmasının sebebi, PHP’nin işlem sırasıyla ilgilidir. Örneğin; öğrencinin geçmiş sayılabilmesi için yıl sonu vize ve final notlarının 45’ten yüksek veya birinci yarıyıl notunun ya da vize ve final notlarının ortalamasının 65’ten yüksek olması şartı aranabilir.

<?php
$vize= 45;
$final= 65;
$ilk_donem= 45; 
$ortalama= ($vize + $final) / 2;
if (($vize >= 45 && $final >= 45) and ($ilk_donem >= 65 || $ortalama >= 65)) {
print ("Öğrenci geçti!");
}
else {
print ("Öğrenci kaldı!");}
?>
Burada, PHP önce “||” veya “&&” işaretinin sonucunu bulup sonra “and” veya “or” operatörünün gereğini yapar. İşlem önceliği, bütün programlama dilleri gibi PHP için de önemlidir. İşlemlerin hangi sırada yapıldığı önem taşır. "5 + 4 * 2" işleminin sonucu, önce 5 ile 4’ün toplanması ve sonucun 2 ile çarpılması halinde başka, 4’ün 2 ile çarpılması ve sonucun 5 ile toplanması halinde başka olacaktır .


PHP’deki işlemlerin yapılış sırası şöyledir:

1.   ++    ve    --
2.   /     *      %
3.   +     -
4.   <     <=      =>    >
5.   = =     = = =     |     =
6.   &&
7.   ||
8.   =     +=     -=     /=     %=     .=
9.   and
10.   xor
11.   or